Güneş enerjisi, güneşin çekirdeğinde yer alan füzyon süreci (hidrojen gazının helyuma dönüşmesi) ile açığa çıkan ışıma enerjisidir (füzyon reaksiyonlarıdır) Güneş ışınımının tamamı dünyaya ulaşmaz, %30 kadarı dünya atmosferi tarafından geriye yansıtılır, %50’si atmosferi geçerek dünya yüzeyine ulaşır. Güneşten gelen ışınımının %20’si ise, atmosfer ve bulutlarda tutulur. Dünya’ya gelen bütün güneş ışınımı, sonunda ısıya dönüşür ve uzaya geri verilir. Güneş enerjisi teknolojileri yöntem, malzeme ve teknolojik düzey açısından çok çeşitlilik göstermekle birlikte iki ana gruba ayrılabilir;

  • Isıl Güneş Teknolojileri: Bu sistemlerde öncelikle güneş enerjisinden ısı elde edilir. Bu ısı doğrudan kullanılabileceği gibi elektrik üretiminde de kullanılabilir.
  • Güneş Hücreleri: Fotovoltaik hücreler de denen bu yarı-iletken malzemeler güneş ışığını doğrudan elektriğe çevirirler.

Güneş Enerjisi Kullanımının Tarihçesi

1767: İsviçreli bilim adamı Horace de Saussure dünyanın ilk güneş kolektörünü inşa etmiştir.

1839: A.E. Becquerel, bazı malzemeler üzerinde parlayan ışığın elektrik akımı yaratacağını gözlemlemiştir. Bu fotovoltaik teknolojinin çıkış noktasıydı.

1873: Charles Fritts güneş ışığını selenyum ve altın kullanarak elektriğe dönüştüren bir cihaz olarak dünyadaki ilk solar hücreyi üretmiştir.

1905: Albert Einstein, “fotoelektrik etki kanununun keşfiyle” Fizik dalında Nobel Ödülü’ne layık görülmüştür (1921). Einstein şimdi fotonlar olarak tanımlanan ışık miktarının varlığını öneren ve böylece modern Fotovoltaik teknolojisine teorik bir temel sağlayan ilk kişiydi.

1954: Daryl Chapin, Calvin Fuller ve Gerald Pearson hücre verimliliği %4 olan silikon fotovoltaik (PV) hücreleri geliştirdi.

1960: Hoffman Elektronik, %14 verimlilikte fotovoltaik hücre üretti.

1975: Türkiye’de ilk pasif güneş enerjisi uygulaması Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) bünyesinde 1975 yılında tesis edilmiştir.

1982: İlk büyük çaplı fotovoltaik güneş enerjisi santrali, 1 MW kurulu gücünde, California’da kuruldu.

1999: Dünya çapında fotovoltaik enerji üretimi 1000 MW’ı aştı.

2012: Lisanssız elektrik Üretim Yönetmeliği kapsamında 200 kilovat (kW) gücünde IBC SOLAR Türkiye tarafından şebeke bağlantılı ilk Güneş Enerjisi Santrali kuruldu.

TÜRKİYE KURULU GÜÇ DAĞILIMI (2016 MART SONU İTİBARİYLE)

TÜRKİYE TOPLAM KURULU GÜÇ DAĞILIMI
YAKIT CİNSLERİ KURULU GÜÇ (MW)
DOĞALGAZ+LNG 21.232
BİYOKÜTLE 344
GÜNEŞ 328
RÜZGAR 4.562
JEOTERMAL 635
BARAJLI HİDROLİK 19.293
HİDROLİK NEHİR TİPİ 6.844
KÖMÜR 15.762
TERMAL 5.199
TOPLAM 73.855
YENİLENEBİLİR ENERJİ KURULU GÜÇ DAĞILIMI
YAKIT CİNSLERİ KURULU GÜÇ (MW) KATKI % SANTRAL SAYISI (adet)
BİYOKÜTLE (YENİLEN.+ATIK+ATIKISI+PİROLİTİK YAĞ) 344,69 0,47 69
JEOTERMAL 635,15 0,86 21
HİDROLİK BARAJLI 19.293,00 26,12 89
HİDROLİK AKARSU 6843,93 9,27 451
RÜZGAR 4562 6,19 126
GÜNEŞ 328 0,44 454
TOPLAM 32.006,77 43,35 1.210

30/03/2013  tarih  ve  28603  sayılı  Resmi  Gazete’de  yayımlanarak  yürürlüğe  giren  6446  sayılı Elektrik Piyasası Kanunun “Lisanssız yürütülebilecek faaliyetler” başlıklı 14 üncü maddesinin birinci  fıkrasında  lisans  alma  ve  şirket  kurma  yükümlülüğünden  muaf  üretim  tesisleri kapsamında  «Kurulu  gücü  azami  bir  megavatlık  yenilenebilir  enerji  kaynaklarına  dayalı üretim tesisi» yer almaktadır .

Lisanssız  üretim  tesislerinden  sisteme  verilen  ihtiyaç  fazlası  elektrik  enerjisine  ilişkin  olarak;

Yenilenebilir  enerji kaynaklarına  dayalı üretim tesislerinde  üretilerek sisteme verilen elektrik enerjisinin  5346  sayılı  Yenilenebilir  Enerji  Kaynaklarının  Elektrik  Enerjisi  Üretimi  Amaçlı Kullanımına  İlişkin  Kanun  (YEK  Kanunu)  eki  I  sayılı  Tabloda  yer  alan  fiyatlardan  kaynak bazında,  görevli  tedarik  şirketi  vasıtasıyla  üretim  tesisinin  geçici  kabul  tarihinden  itibaren  on yıl  süreyle  Yenilenebilir  Enerji  Kaynaklarının  Desteklenmesi  Mekanizması  (YEKDEM) kapsamında değerlendirileceği  belirtilmiştir . (GES tesisleri için 13,3 $/cent)

TEDAŞ tarafından 9 şubat 2016 tarihinde alınan bilgiler doğrultusunda aşağıdaki tablodan da görüleceği üzere toplamda 4021 MW GES projesi başvurusu yapılmış, 2430 MW proje onaylanmış ancak sadece 327,64 MW kurulu gücünde lisanssız GES tesisi devreye alınmıştır. Türkiye Ulusal Yenilenebilir Enerji Eylem Planına göre 2023 hedefleri doğrultusunda ez az 5.000 MW güneş enerjisi kapasitesine ulaşılabilmesi planlanmaktadır. Bu da 2023 yılına kadar en az 4672 MW kurulu gücünde lisanssız GES santralinin devreye alınacağı anlamına gelmektedir.

Proje Onay Toplam Başvuru Sayıları Onaylanmış Projeler Geçici Kabul Tamamlanmış Tesisler
Sayı (adet) Kurulu Güç (MW) Sayı (adet) Kurulu Güç (MW) Sayı (adet) Kurulu Güç (MW)
Güneş 4812 4021 2850 2430 454 327,64

GES YATIRIMLARI İÇİN İZLENMESİ GEREKEN YOL

  1. GEPA veya diğer veri tabanlarından yararlanarak potansiyeli yüksek olan proje alanlarının belirlenmesi ve bu alanlar için kaynak bilgilerinin tespit edilmesi,
  2. Güneş enerjisine dayalı projenin idari yasak alanların içinde olup olmadığının ve bölgedeki trafo kapasitelerinin araştırılması,
  3. İlgilenilen bölgenin arazi yapısı, arazi mülkiyeti, ulaşım imkanları, trafo merkezlerine olan uzaklıkları gibi parametrelerin analiz edilmesi,
  4. Yatırım düşünülen santral sahasını temsil edebilecek optimum ölçüm noktası veya noktalarının belirlenmesi ve standartlara uygun olarak en az 1 yıl olmak üzere enerji amaçlı ölçümlerinin yapılması,
  5. Elde edilen ölçüm verilerinin analiz edilerek yatırım kararının alınması,
  6. Yatırım fizibilitesinin hazırlanması,
  7. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’na ön lisans başvurusu veya dağıtım şirketlerine lisanssız üretim başvurusunun yapılması. 

Apartmanın çatısında güneş enerjisi tesisi kurulması

 Lisanssız elektrik üretim mevzuatından yararlanmak isteyen bir apartman sakinlerinin tüketim bileştirme uygulaması kapsamında aralarından birini yetkilendirdiklerini varsayalım. Apartman 4×150 m2=600 m2 çatı alanına sahip olduğu, güneşe bakan yönünün 300 m2 olduğu ve dolaylı aydınlanan yerlerle birlikte 350 m2 çatı alanının fotovoltaik panel uygulamasına uygun olduğu varsayımını dikkate alalım. 1 kW için 7 m2 yer gerektiğini düşünerek 350 m2’ye 50 kw gücünde güneş panelinden elektrik üretim tesisi kurulabileceği sonucuna ulaşılabilir.
Tesisin kurulup işletmeye alındığını varsayalım.
Tesisin bir gün içinde 7 saat ışınım aldığını düşünürsek bir gün içinde tesiste 7×50 kW= 350 kWh elektrik enerjisi üretilebileceği sonucuna ulaşılır. Bir gün içinde bir evin 10 kW enerji tükettiği düşünülürse 16 daireli bir apartmanda bir günde 160 kWh enerji tüketildiği düşünülebilir. Böylece 350 üretim 160 tüketim; 350-160=190 kWh sisteme ihtiyaç fazlası enerji verilmiş demektir. Bir sonraki gün havanın bulutlu, ışınımın az olduğunu varsayalım. Buna göre güneş 4 saat ışınırsa tesis 4×50= 200 kWh elektrik üretecektir. Gün içinde elektrik tüketiminin arttığını ve toplam daire başına 15 kWh elektrik tüketildiğini düşünerek 16 x 15 = 240 kWh enerji tüketildiğini düşünelim. Bu durumda 200-240=-40 kWh sistemden elektrik enerjisi kullanımı gerçekleşmiş olsun. Bu iki durumdan her ikisinin de 15’er gün devam ettiğini düşünelim. Güneş enerjisi için ödenen 13.3 ABD dolar cent destek bedelini ve abonelik için 26 krş/kWh[2] enerji bedelini dikkate alarak hesap yapalım:
1.gün: 190 kWh x 0,133 usd/kWh x 1,85 TL/usd = 46,74 TL destek ödemesi
2.gün: -40 kWh x 30 krş = 12 TL abonelik enerji bedeli
Her iki bedel için de dağıtım sistem kullanım bedeli (dskb) ve diğer bedellerin ilavesi uygulaması yapılacaktır. Yani ilk bedelden dskb ve diğer bedeller düşülerek alacak yazılacak, ikinci bedele ise dskb ve diğer bedeller eklenerek borç yazılacaktır. Her iki durumunda 15’er gün sürdüğünü düşünelim.
1.gün durumu: 190 x 15 = 2850 kWh x 0,133 usd/kWh x 1,85 TL/usd = 701,24 TL (alacak)
2.gün durumu: 40 x 15 = 600 kWh x 26 krş = 156 TL (borç)
Bu durumda kişinin 701 TL destek bedeli ödemesi ve 156 TL abonelik enerji bedeli borcu olduğu görülecek ve takas yapılacak ve kişi 701,24-156 = 545,24 TL dağıtım sistem kullanım bedeli ve diğer bedeller kesintisi hariç olmak üzere aylık destek bedeli alacağı bulundu. Ancak bu kişilerin kendi üretimlerinden kullandıkları enerji bedelini de hesaplamak gerekecektir. Buna göre; 15X160=2400 kWh üretimden elektrik tüketimi yapıldığı bulunacaktır. Üretim yapılmıyor olsaydı bu enerji için 26 krş üzerinden abonelik enerji bedeli ödenecek olsaydı 2400 kWh x 26 krş = 624 TL dskb ve diğer bedeller hariç enerji bedeli olarak elektrik faturası ödemesi yapılacaktı.
Sonuç olarak; bu kişilerin
– Fizibilite, yatırım ve işletme maliyetleri ihmal edilmek kaydıyla
– 521,24 TL destek ödemesi alacağı (dskb ve diğer bedeller kesintileri hariç) ,
– 624 TL elektrik faturası ödemekten muaf kaldığı (dskb ve diğer bedeller ilave edilmeden)
sonucuna ulaşılabilir.

[1] Bu bedel yaklaşık olup, Temmuz Eylül 2012 Dönemi Fonsuz Tarifeler Tablosundan mesken abonesi için enerji bedeli olarak alınmıştır.
[2] Bkz 1 nolu dipnot.
[3] Bkz. 1 nolu dipnot
[4] Bu bedel yaklaşık olup, Temmuz Eylül 2012 Dönemi Fonsuz Tarifeler Tablosundan sanayi abonesi için enerji bedeli olarak alınmıştır.
[5] Bu bedel yaklaşık olup, Temmuz Eylül 2012 Dönemi Fonsuz Tarifeler Tablosundan ticarethane abonesi için enerji bedeli olarak alınmıştır.

Arazi Tipi 1 MW Kurulu Gücünde Güneş Enerji Tahmini Gelir Hesabı

Elektrik Üretim Miktarı;

  • 1 KW ’lık kurulu gücüolan bir Güneş Enerji Santralinden yıllık 1400-1600 kwh/yıl elektrik üretilir.
  • 1 MW ’lık ( 1000 KW ) kurulu gücü olan Güneş Enerjisi santralinden yıllık ortalama üretim 500 kwh/ yıl olarak alındığında yıllık1.500.000 kwh elektrik üretilir.

YATIRIMIN GERİ ÖDEME SÜRESİ ( YIL )  = TOPLAM MALİYET / YILLIK TOPLAM GELİR

TOPLAM MALİYET EURO ( Yaklaşık )  = 1.130.000 €

TOPLAM YILLIK GELİR ( Yaklaşık )= YILLIK ÜRETİM X TEŞVİK FİYATI

TOPLAM YILLIK GELİR ( Yaklaşık ) =  1.500.000 kwh/yıl  X 0.1140 € / kwh

TOPLAM YILLIK GELİR =171.000 € / yıl

YATIRIMIN GERİ ÖDEME SÜRESİ ( YIL )  = 1.130.000 € / 171.000 € / yıl

YATIRIMIN GERİ ÖDEME SÜRESİ ( YIL )  =  6.6  YIL

SANTRALİN EKONOMİK ÖMRÜ = 25 YIL’DIR

SANTRAL  25 YIL’IN SONUNDA DA VERİMİ DÜŞER AMA ÖMÜR BOYU ELEKTRİK ÜRETMEYE DEVAM EDER.

SONUÇ OLARAK ;

 1 MW ’LIK ( 1000 KW )  Güneş Enerjisi Santrali kurulumu için yaklaşık 1.130.000 € ( 3.360.000 TL ) maliyetiniz olmaktadır. Yıllık geliriniz de yaklaşık 171.000 €                 ( 508.460 TL ) olduğuna göre  yatırdığınız parayı yaklaşık 6.6 yılda geri alıyorsunuz ve bundan sonraki yaklaşık 20 – 25 yıl  boyunca 171.000 € ( 508.460 TL /yıl  ya da  Aylık yaklaşık  42.370 TL)   geliriniz olmaktadır.

 1 MW`lık bir santral kurmak için yaklaşık 20 Dönüm araziye ihtiyaç vardır.

Bu rakamlar, yatırımcıya fikir vermesi açısından örnek olarak hesaplanan yaklaşık rakamlardır. Projenin detaylı fizibilitesi hazırlandığında ve kullanılacak kredi şartları ile elde edilecek gelirin vergilendirilmesi gibi durumlar netleştiğinde gerçek rakamlar ortaya çıkacaktır.

Kategoriler: Hizmetler